Een workshop over integriteit kan inhoudelijk helemaal kloppen. Goede uitleg. Heldere kaders. Een interessante presentatie. En toch gebeurt het soms dat deelnemers afhaken. Niet omdat het onderwerp onbelangrijk is. Maar omdat het voorbeeld niet raakt.
Waarom herkenbare voorbeelden het verschil maken
In onze workshops zien we hoe groot het verschil kan zijn tussen een algemeen voorbeeld en een herkenbare praktijksituatie. OF: hoezeer een herkenbare praktijksituatie (in plaats van een algemeen voorbeeld) het verschil kan maken. Integriteit OF: Een gesprek over integriteit en integriteitsrisico’s wordt pas echt relevant wanneer mensen denken: “Dit zou mij morgen kunnen overkomen.”
Het probleem met veilige voorbeelden
Veel integriteitsvoorbeelden zijn eenvoudig gekozen: een duidelijk geval van diefstal of een overduidelijke belangenverstrengeling of afkeuringswaardig gedrag. Dat zijn voorbeelden waar weinig discussie over bestaat. Iedereen weet ongeveer wat het juiste antwoord is.
Juist daardoor ontstaat er vaak weinig gesprek. Want als de uitkomst al vaststaat, hoeft er weinig te worden afgewogen. Terwijl integriteitsvraagstukken in de praktijk meestal niet draaien om evidente misstappen. Ze ontstaan juist in situaties waarin verschillende belangen, waarden of verantwoordelijkheden met elkaar botsen. Integriteit zit vaak niet in het zwart of wit. Het zit in het grijze gebied.
Het grijze gebied moet dichtbij komen
Wat deelnemers regelmatig aangeven, is dat zij behoefte hebben aan voorbeelden die aansluiten bij hun eigen praktijk:
- Een voorbeeld uit hun sector
- Een dilemma dat past bij hun rol
- Een situatie die actueel en realistisch voelt
- Vraagstukken rondom digitalisering, sociale veiligheid of bestuurlijke afwegingen
Dat de deelnemers zich herkennen in de voorgelegde dilemma’s is een belangrijke voorwaarde om het gesprek betekenisvol te maken. Want pas wanneer een situatie herkenbaar is, gaan mensen zichzelf erin plaatsen. En pas dan ontstaat ruimte voor echte reflectie.
Een voorbeeld uit de praktijk
Stel dat een leidinggevende signalen ontvangt dat medewerkers elkaar via een WhatsApp-groep berichten sturen die door sommigen als grensoverschrijdend worden ervaren. Wat doe je? Grijp je direct in? Ga je eerst het gesprek aan? Wacht je tot iemand officieel een melding doet? Of is er misschien nog onvoldoende informatie om conclusies te trekken?
De meeste deelnemers merken direct dat hier geen eenvoudig goed of fout antwoord bestaat. Verschillende waarden spelen tegelijkertijd een rol: sociale veiligheid, zorgvuldigheid, vertrouwen, verantwoordelijkheid en privacy. Juist daardoor ontstaat het gesprek.
Waarom herkenbaarheid schuurt (en dat is goed)
Herkenbare voorbeelden hebben een belangrijke eigenschap: ze maken het gesprek persoonlijker. Ineens gaat het niet meer over een incident bij een andere organisatie. Het gaat over situaties die ook binnen de eigen organisatie zouden kunnen voorkomen. Dat kan ongemakkelijk voelen. En dat is niet per se verkeerd. Mits het gesprek zorgvuldig wordt begeleid.
Niet mensen veroordelen, maar samen onderzoeken welke afwegingen een rol spelen en waarom mensen soms tot verschillende conclusies komen. In onze ervaring verdiept het gesprek aanzienlijk wanneer:
- het voorbeeld dichtbij de praktijk staat
- meerdere perspectieven mogelijk zijn
- verschillende belangen tegen elkaar moeten worden afgewogen
- de uitkomst niet vooraf vastligt
Goede casuïstiek vergroot de kans op een open gesprek. Minder sterke voorbeelden leiden vaak sneller tot voorspelbare antwoorden.
Actualiteit doet ertoe
De context waarin professionals werken verandert voortdurend. Denk aan vraagstukken rondom sociale media en online gedrag, het gebruik van AI en digitale hulpmiddelen, hybride werken, sociale veiligheid of meldcultuur en aanspreken.
Daarom moeten voorbeelden blijven aansluiten bij de realiteit waarin medewerkers, leidinggevenden en bestuurders vandaag werken. De onderliggende waarden veranderen vaak weinig. De situaties waarin die waarden onder druk komen te staan veranderen voortdurend.
Wat werkt wél?
Sterke integriteitscasuïstiek:
- is herkenbaar voor de doelgroep
- bevat echte afwegingen
- kent meerdere verdedigbare perspectieven
- heeft geen eenvoudig goed-foutantwoord
- nodigt uit tot gesprek
- sluit aan bij actuele vraagstukken
Daarom besteden wij tijdens onze workshops veel aandacht aan voorbeelden die aansluiten bij de praktijk van de deelnemers. Soms gebruiken we actuele situaties uit de sector. Soms werken we met geanonimiseerde dilemma’s uit de organisatie zelf.
Niet omdat er één juist antwoord bestaat. Maar omdat het gesprek over de afweging vaak waardevoller is dan het antwoord zelf. Integriteit wordt pas relevant als het dichtbij komt.
Op de hoogte blijven?
Meld u aan voor de nieuwsbrief!
Hoe wij u kunnen helpen met integriteit?
Vraag hier onze digitale brochure aan.